Standard ISO 20022 – nowy fundament komunikacji płatniczej

W ostatnich latach standard ISO 20022 coraz częściej pojawia się w dyskusjach dotyczących bankowości i rynku finansowego, szczególnie w kontekście płatności. Nie jest to jednak chwilowy trend technologiczny. To fundamentalna zmiana w sposobie komunikacji pomiędzy instytucjami finansowymi, systemami rozliczeniowymi oraz klientami banków.

Czym jest standard ISO 20022?

ISO 20022 to globalny standard opracowany przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO). Definiuje zasady budowy komunikatów finansowych, w szczególności płatniczych. Opisuje model danych, słownik pojęć oraz formaty komunikatów wykorzystywanych w finansach. W przeciwieństwie do starszych formatów (np. SWIFT MT), ISO 20022 opiera się na ustrukturyzowanych danych, najczęściej zapisywanych w formacie XML. Jego celem jest ujednolicenie języka wymiany informacji finansowych oraz zwiększenie zakresu i jakości danych przekazywanych w komunikatach.

Możliwość przekazywania znacznie większej liczby informacji w jednoznacznie zdefiniowanej strukturze to najważniejsza cecha ISO 20022. Dane takie jak strony transakcji, identyfikatory, adresy, tytuły płatności czy informacje regulacyjne są przekazywane w osobnych, logicznych polach, a nie jako nieustrukturyzowany opis tekstowy.

Znaczenie ISO 20022 dla zgodności regulacyjnej i AML

Jednym z kluczowych powodów wdrażania ISO 20022 jest rosnące znaczenie regulacji związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML/CFT). Ustrukturyzowane dane umożliwiają skuteczniejszą automatyczną analizę transakcji, w tym:

• dokładniejszą identyfikację stron płatności,
• lepszą weryfikację z listami sankcyjnymi,
• skuteczniejsze stosowanie reguł monitoringu transakcji,
• ograniczenie liczby fałszywych alarmów w procesach weryfikacyjnych.

Dzięki większej szczegółowości danych banki mogą spełniać wymagania regulacyjne przy jednoczesnym zwiększeniu efektywności operacyjnej.

Kluczowe komunikaty ISO 20022 w obszarze płatności

Standard ISO 20022 obejmuje szeroką gamę komunikatów, z których najczęściej wykorzystywane w obszarze płatności to:

• pacs.008 – przelew tzw. klientowski służący przekazaniu środków w imieniu klienta (customer credit transfer),
• pacs.009 – przelew środków między instytucjami finansowymi do celów rozliczeń międzybankowych (financial institution transfer),
• pacs.004 – ustandaryzowany komunikat zwrotu płatności,
• pain.001 – zlecenie obciążenia rachunku (odpowiednik komunikatów SWIFT MT101).

ISO 20022 nie ogranicza się jednak wyłącznie do inicjowania i rozliczania płatności. Równie istotnym elementem są komunikaty raportowe:

• camt.052 – raport intraday możliwy do generowania kilka razy dziennie i obejmujący transakcje z danego okresu,
• camt.053 – wyciąg dzienny,
• camt.054 – powiadomienia o uznaniach i obciążeniach.

Zwiększenie szczegółowości danych w płatnościach pociągnęło za sobą analogiczny wzrost zakresu informacji przekazywanych w wyciągach i raportach.

Standard ISO 20022 w systemach międzynarodowych i europejskich

Standard ISO 20022 nie jest nowością. Jego wdrożenia sięgają kilkunastu lat wstecz, choć obecnie obserwujemy przyspieszenie migracji na skalę globalną.

SEPA

Jednym z pierwszych szeroko zakrojonych wdrożeń był obszar SEPA (Single Euro Payments Area), funkcjonujący od 2011 roku i oparty na komunikatach ISO 20022 dla płatności w euro na terenie Europy.

TARGET

System TARGET, obsługujący wysokokwotowe płatności w euro w czasie rzeczywistym, przeszedł migrację na ISO 20022 (TARGET MX) w marcu 2023 roku. Zastąpił dotychczasowe komunikaty SWIFT MT.

SWIFT

Sieć SWIFT w listopadzie 2023 r. rozpoczęła okres koegzystencji komunikatów MT i MX. Od listopada 2025 roku format MX (ISO 20022) stał się jedynym obowiązującym formatem dla płatności transgranicznych. Przy czym SWIFT – za dodatkową opłatą – przewidział ograniczone wsparcie dla starszego formatu MT.

ISO 20022 na rynkach lokalnych – przykłady wdrożeń

Standard ISO 20022 jest szeroko wykorzystywany również w rozwiązaniach krajowych i regionalnych.

EBICS

EBICS (Electronic Banking Internet Communication Standard) funkcjonuje od 2008 r. Umożliwia elektroniczną komunikację między bankami a klientami korporacyjnymi. Standard ten, oparty na ISO 20022, jest szeroko stosowany w Niemczech, Francji, Austrii i Szwajcarii. W ostatnich latach zyskuje popularność również w Polsce.

Polska infrastruktura płatnicza

Na rynku krajowym ISO 20022 funkcjonuje od wielu lat m.in. w systemie Express Elixir, uruchomionym w 2012 r. System ten od początku wykorzystywał komunikaty zgodne z tym standardem.

Kolejnym istotnym krokiem na drodze wdrażania standardu ISO 20022 w Polsce jest Sorbnet 3, nowa odsłona systemu rozrachunku brutto w czasie rzeczywistym. Ze względu na wykorzystanie sieci SWIFT, Sorbnet 3 został oparty na ISO 20022 i funkcjonuje w nowym standardzie od września 2025 roku.

Co dalej? Przyszłość ISO 20022 w Polsce

Ostatnim dużym obszarem krajowych płatności oczekującym migracji na ISO 20022 pozostaje system Elixir. Nadal opiera się on na tekstowych i mniej ustrukturyzowanych formatach plików. Prace nad przejściem na nowy standard są już prowadzone i będą miały istotne znaczenie dla dalszej harmonizacji rynku płatności w Polsce.

ISO 20022 nie jest więc jedynie zmianą formatu technicznego. To strategiczny kierunek rozwoju infrastruktury finansowej. Zwiększy przejrzystość, bezpieczeństwo i interoperacyjność systemów bankowych. W kolejnych latach standard ten stanie się podstawowym językiem komunikacji finansowej, zarówno na poziomie krajowym, jak i globalnym.

BMS od lat jest twórcą i dostawcą zaawansowanych systemów informatycznych dla banków oraz instytucji finansowych. Wspiera obsługę płatności, komunikację międzybankową i zgodność z obowiązującymi regulacjami. Rozwiązania BMS są projektowane z myślą o elastycznym dostosowaniu do standardów takich jak ISO 20022, SWIFT MX, TARGET czy systemów krajowych, a także o spełnieniu wymogów AML i nadzoru regulacyjnego. 

Zapraszamy: na www.bms.com.pl